تعدادی از سوالات و جواب هایی در مورد آنچه که باید در مورد انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران بدانید!!!
مرجع تعیین شرایط لازم برای رئیس جمهور کیست؟
-شرایط رئیس جمهور در اصل ۱۱۵ قانون اساسی بیان شده است. به موجب این اصل «رئیس جمهور باید از میان رجال مذهبی و سیاسی که واجد شرایط زیر باشند انتخاب گردد: ایرانی الاصل، تابع ایران، مدیر و مدبر، دارای حسن سابقه و امانت و تقوی، مومن و معتقد به مبانی جمهوری اسلامی ایران و مذهب رسمی کشور».
– مطابق نظرات متعدد شورای نگهبان معیارهای مذکور در این اصل حصری بوده و امکان توسعه و تضییق آنها با تصویب قانون عادی توسط مجلس شورای اسلامی وجود ندارد. در این زمینه میتوان به سه مورد از نظرات شورای نگهبان در رابطه با مصوبات مجلس اشاره نمود که مطابق این نظرات اضافه نمودن شرطی به شرایط رئیس جمهور در اصل ۱۱۵ را مغایر با اصل مزبور عنوان کرده است:
نظر شماره ۲۹۰۷ مورخ ۱۳۶۰/۴/۱۵ شورای نگهبان در خصوص لایحه انتخاب رئیس جمهور کشور جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۶۰/۴/۱۳
نظر شماره ۳۶۸۱ مورخ ۱۳۶۴/۳/۲۵ شورای نگهبان در خصوص لایحه انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۶۴/۳/۱۳
نظر شماره ۸۷/۳۰/۲۹۴۴۱ مورخ ۱۳۸۷/۹/۱۱ شورای نگهبان در خصوص طرح اصلاح مواد (۳۵) و (۵۵) قانون انتخابات ریاست جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۶۴ و اصلاحات بعدی آن مصوب ۱۳۸۷/۸/۱۹
بر همین اساس شرایط مذکور در اصل ۱۱۵ قانون اساسی عیناً در ماده ۳۵ قانون انتخابات ریاست جمهوری (مصوب ۱۳۶۴) ذکر شده است.
همچنین به موجب بند ۹ اصل ۱۱۰ قانون اساسی نیز تنها مرجع تشخیص صلاحیت داوطلبان ریاست جمهوری شورای نگهبان در نظر گرفته شده است.
با این حال به موجب بند ۱۰-۵ سیاستهای کلی انتخابات (ابلاغی ۹۵/۷/۲۴ مقام معظم رهبری) شورای نگهبان مکلف به «تعیین و اعلام معیارها و شرایط لازم برای تشخیص رجل سیاسی، مذهبی و مدیر و مدبر بودن نامزدهای ریاست جمهوری» شده است.
توجه به این نکته مهم است که در این بند آنچه که برعهده شورای نگهبان قرار گرفته است تعیین شرایط رئیس جمهور نیست، چرا که این موضوع در اصل ۱۱۵ قانون اساسی تعیین شده و مطابق نظرات شورای نگهبان که ذکر شد نیز شرایط مزبور حصری است، بلکه آنچه که در این بند برعهده شورای نگهبان قرار گرفته است تعیین معیارهایی برای تشخیص شرایط قانونی رئیس جمهور است.
نکته دیگر اینکه در این بند تنها اشاره به دو مورد از شرایط رئیس جمهور مذکور در اصل ۱۱۵ شده و در رابطه با سایر شرایط تعیین تکلیف نشده است.
شورای نگهبان در تاریخ ۱۳۹۲/۱/۲۸ «آیین نامه تبیین شرایط اصل ۱۱۵ قانون اساسی» را در ۱۲ بند به تصویب رساند که تا کنون نیز معتبر بوده و در حال حاضر با توجه به ابلاغ سیاستهای کلی انتخابات در حال تجدیدنظر و اصلاح آیین نامه مزبور است. هر چند این آیین نامه انتشار عمومی نیافته است.
همچنین لازم به ذکر است که تعیین سازوکار ثبت نام در انتخابات های مختلف به نحوی که موجب ورود هر فردی بدون شرایط در مرحله ثبت نام نگردد، تکلیفی است که در بند دیگری از سیاستهای کلی انتخابات ذکر شده است. بند ۱۰-۲ این سیاست ها بیان می دارد: «شناسایی اولیه توانایی و شایستگی داوطلبان در مرحله ثبت نام به شیوه های مناسب قانونی و متناسب با هر انتخابات».
لذا به نظر میرسد که اگرچه تعیین شرایط رئیس جمهور در اصل ۱۱۵ قانون اساسی ذکر شده و امکان افزودن شرط جدیدی به موارد مذکور وجود ندارد، لیکن تعیین ضوابط و معیارهایی برای تشخیص شرایط قانونی مذکور تکلیف مستقلی است که حداقل بخشی از آن برعهده شورای نگهبان قرار گرفته است، هر چند سایر نهادها از جمله مجلس و دولت نیز در زمینه تعیین سازوکاری برای شناسایی اولیه صلاحیت داوطلبان دارای تکلیف و وظیفه هستند.
آیا تنها با ارائه کارت ملی یا گذرنامه یا گواهینامه رانندگی و …. به تنهایی میتوان رای داد؟
طبق ماده ۱۹ ارائه شناسنامه و شماره ملی جهت اخذ رای الزامی است. بنابراین با کارت ملی به تنهایی یا سایر مدارک مانند گذرنامه و گواهینامه و… و بدون ارائه شناسنامه امکان اخذ رای وجود ندارد.
آیا با شناسنامه المثنی نیز می توان رای داد؟
رای گیری با شناسنامه المثنى اشکالی ندارد اما عوامل شعبه باید دقت کنند که رای دهنده فقط یکبار حق رای دادن دارد که از طریق دستگاه احراز مورد بررسی قرار می گیرد.
آیا شناسنامه رای دهنده می بایست الزاما عکس دار باشد؟
طبق استفساریه مصوب ۸۰/۳/۹ مجلس؛ الزامی به عکس دار بودن شناسنامه نیست لکن تعلق شناسنامه به آورنده ی آن باید محرز شود
آیا اخذ اثر انگشت از رای دهندگان در هنگام ثبت نام الزامی است؟
با توجه به شیوع ویروس کرونا و طبق دستورالعمل ستاد مدیریت بیماری کرونا، اخذ اثر انگشت از رای دهندگان هنگام ثبت نام حذف گردیده و نیاز به آن نیست.
شمارش آراء شعب سیار در کدام محل انجام می شود؟
شمارش آراء در محلی که در آگهی انتخابات درج شده باشد یا محلی که قبلا با توافق هیات اجرایی و نظارت مشخص و صورتجلسه شده است، انجام می شود.
آیا شعبه ویژه خواهران میتواند از برادران اخذ رای نماید و بالعکس؟
در قانون انتخابات اشاره ای به شعب ویژه خواهران و برادران نشده است و منعی برای اخذ رای وجود ندارد بهتر است در این شعب تنها از جنسیت مشخص شده رای گیری شود اما در موارد خاص، رای گیری از سایرین نیز بلامانع است.
در صورتیکه قبل از فرا رسیدن ساعت رسمی اخذ رای شعبه آماده بوده و رای دهندگان نیز پشت در تجمع کرده باشند چه باید کرد؟
تا زمان رسمی شروع انتخابات، درب شعبه نباید باز شود و اخذ رای قبل از فرا رسیدن ساعت رسمی غیرقانونی است.
در چه شرایطی میتوان فرآیند اخذ رای را متوقف نمود ؟
طبق ماده ۷ و ۸ قانون نظارت بر انتخابات شورای نگهبان، فقط شورای نگهبان میتواند انتخابات را در یک یا چند شعبه متوقف نماید.
با توجه به استفاده از “دستگاه احراز” و استعلام آن آیا نیاز است که ممهور بودن یا نبودن شناسنامه فرد رای دهنده بررسی شود؟
در هر صورت بررسی شناسنامه توسط عوامل اجرایی و نظارتی شعبه از جهات مختلف از جلمه بررسی درج یا عدم درج مهر انتخابات جاری، الزامی است.
اگر برگ رایی که به رای دهنده داده میشود به مهر اجرایی یا نظارت ممهور نشده باشد چه اتفاقی می افتد؟
برگهای رایی که به مهر انتخابات ممهور نشده ،باشند جزء آرای باطله غیر ماخوذه محاسبه می شود.
شایع شده که یکی از نامزدها انصراف داده است، چه اقدامی باید صورت پذیرد؟
تا زمانیکه به صورت رسمی اطلاعیه ای مبنی بر انصراف نامزدها (مثلا از طریق رادیو و …) اعلام نشده باشد هیچ اعلام و اقدامی نباید صورت گیرد.
اعضای شعبه به بهانه انداختن رای رای دهندگان در صندوق، برگ رای آنان را میگیرند آیا این کار خلاف است؟
برای جلوگیری از هرگونه شائبه ای، بهتر است این کار صورت نگیرد.
مهر انتخابات در کدام قسمت و صفحه شناسنامه باید زده شود؟
در صفحه ” انتخابات” شناسنامه، در اولین مربع خالی بالای صفحه و سمت چپ.
صفحه انتخابات شناسنامه رای دهنده جای خالی برای ممهور شدن ندارد، چه باید کرد؟
طبق استعلام انجام شده از سازمان ثبت احوال کشور، به شماره ۱/۹۶۸۳۷ مورخ ۱۳۹۵/۱۱/۲۳ در این صورت از صفحه “توضیحات” شناسنامه استفاده شود.